«Τα Social είναι εθιστικά»
«Αλλάζει το τοπίο στα social media»
«Ανοίγει ο δρόμος για να διεκδικήσουν κι άλλοι αποζημιώσεις».
Γέμισαν οι οθόνες μας με ειδήσεις για την καταδίκη της META (Facebook, Instagram, WhatsApp) και της Google (στην προκειμένη YouTube).
Κι αν είσαι απ’ αυτούς που δεν συμπαθείς τις Big Tech ή σου τη σπάει το κόλλημα όλων με τα σόσιαλ, ίσως και να χάρηκες.
Σιγά μη σε άφηνα να χαρείς.
Θα παρακάμψω για λόγους οικονομίας της αφήγησης το τι σημαίνει πραγματικά εθισμός και γιατί δεν αναγνωρίζεται εύκολα επισήμως μια συνήθεια ως εθιστική απ’ τους υπεύθυνους οργανισμούς υγείας. (Θα επανέλθω σύντομα με ξεχωριστό κείμενο, όχι που θα τη γλίτωνες.) Συχνά αποκαλούμε «εθιστικό» κάτι που μας αρέσει πολύ και μας κάνει να κολλάμε εμμονικά μ’ αυτό ή να μην μπορούμε να το αφήσουμε. Από αυτό όμως, στο να κινδυνεύουμε να εθιστούμε κυριολεκτικά, δηλαδή να ζήσουμε όλες τις παθογένειες του εθισμού, ψυχικές και σωματικές, υπάρχει (ευτυχώς) μια (μεγάλη) απόσταση.
Τι ΔΕΝ λέγεται εκεί έξω;
Οι αγωγές αυτές στην Αμερική ξεκίνησαν ως μαζικές αγωγές θυμάτων και οικογενειών θυμάτων, που δεν ισχυρίζονται ότι τα social media είναι «κακά» γενικώς και αορίστως, αλλά ότι είναι επίτηδες φτιαγμένα ώστε να είναι εθιστικά, ότι δηλαδή ο σχεδιασμός τους είναι έτσι φτιαγμένος και μάλιστα ότι οι εταιρείες είχαν εικόνα του πόσο κακό μπορούν να κάνουν και το έκαναν συνειδητά.
Σε απλά ελληνικά: Δεν είναι το τι είδαν οι ενάγοντες που τους έθισε και τους έκανε ζημιά, αλλά το γεγονός ότι ο σχεδιασμός κάνει κακό. Δηλαδή, τα σόσιαλ, λένε, είναι φτιαγμένα για scrolling μέχρι να σβήσει ο ήλιος και για notifications που βαράνε όλη μέρα για να μην ξεχνιέσαι. Έχουν autoplay κι άρα θα βλέπεις για πάντα χωρίς εκ νέου έγκριση και οι αλγόριθμοί τους είναι φτιαγμένοι για να αρρωσταίνεις. Με μια κάπως απλοϊκή λογική, «αυτά όλα σε κρατάνε μέσα άρα είναι εθιστικά άρα ΚΙΝΔΥΝΟΣ».
Και εδώ δεν θα αναλύσω το γιατί όλα αυτά είναι άλματα. Ούτε νομικός είμαι, ούτε μέτοχος της META και της Google (προφανώς). Όσοι δουλεύουμε στα σόσιαλ όμως, ξέρουμε το βασικό για τη λειτουργία των αλγορίθμων: Αν κάτσεις να δεις κάτι για πάνω από 3 δευτερόλεπτα, θα δώσεις στο περιεχόμενο αυτό ώθηση. Όσο πιο πολλά παρόμοια βλέπεις, τόσο περισσότερα σαν αυτό θα έρχονται μπροστά στην οθόνη σου. (Για notifications κλπ δεν σχολιάζω καν, είναι δυο κινήσεις υπόθεση να τα κλείσεις. Το ίδιο και ο χρόνος παραμονής σε κάθε μέσο, μπορείς να τον ορίζεις και να σου έρχονται ειδοποιήσεις όταν φτάνεις το όριό σου).
Και θα μου πεις και πολύ σωστά θα κάνεις, αν αυτό που βλέπω με ενδιαφέρει να το δω και αυτοί συνεχίζουν και μου δείχνουν κάτι αντίστοιχο, με κρατάνε μέσα, άρα ορθώς τα κατηγορούν όλοι ως εθιστικά.
Χμμμ…. Μάλλον όχι.
Γιατί το να εθιστώ σε βίντεο που μιλάνε για το διάστημα, ή που δείχνουν βήμα βήμα ένα χορευτικό που θέλω να καταφέρω, ή το να εθιστώ σε βίντεο που δείχνουν πλύσιμο χαλιών και μετά να πρέπει να πάω για απεξάρτηση, ε, πώς να το κάνουμε, μου φαίνεται κάπως δύσκολο, με τα λίγα επιστημονικά που ξέρω.
Αν συμφωνήσουμε λοιπόν, ότι το τι βλέπεις επηρεάζει το πόσο θα μείνεις, η META και η Google δεν θα ήταν υπόλογες, αν μιλούσαμε μόνο για το περιεχόμενο. Γιατί; Γιατί στην Αμερική υπάρχει ένας νόμος που λέγεται “section 230” και είναι στην ουσία μια ρύθμιση που προέκυψε το 1996 για να προστατεύεται η ελευθερία του λόγου στο διαδίκτυο. Τι λέει η 230 με απλά λόγια: Αν έχεις μια σελίδα, ένα φόρουμ, μια πλατφόρμα, ένα μπλογκ, μια ομαδική συνομιλία, μια κοινότητα online, δεν ευθύνεσαι για το τι λέει ο καθένας μέσα εκεί. Αν, επίσης, ως moderator, αποφασίσεις να αφαιρέσεις περιεχόμενο ή χρήστη, πάλι δεν διώκεσαι για αυτό.
Όσο δεν υπήρχε το 230, υπήρχε ένα παράδοξο: ήταν το ίδιο εύκολο να επιβάλλεις απόλυτη λογοκρισία με το να αφήσεις τα πράγματα εντελώς ανεξέλεγκτα. Τίποτα από τα δύο δεν εξασφάλιζε ελευθερία με ασφάλεια στο διαδίκτυο.
Και μη μου πεις εδώ δεν είναι Αμερική κι εμείς δεν έχουμε 230. Έχουμε αντίστοιχες ρυθμίσεις από την ΕΕ και ειδικό Π.Δ για την Ελλάδα. Τι λένε αυτά χοντρικά; Δεν ευθύνεσαι εκ των προτέρων για ό,τι δημοσιεύει ο καθένας στον χώρο σου, γιατί η ελευθερία λόγου προστατεύεται. Αν ενημερωθείς ότι κάτι είναι βλαπτικό και δεν δράσεις, τότε είσαι υπόλογος αν δεν κάνεις αυτό που πρέπει.
Τι μας νοιάζουν εμάς όλα αυτά;
Οι πλατφόρμες αυτές με βάση το 230 μπορούν να αφαιρέσουν συγκεκριμένο περιεχόμενο και το κάνουν, φυσικά, μερικές φορές και πολύ αυστηρά (για να το πω ευγενικά, γιατί έχουμε δει να κατεβαίνει και περιεχόμενο που δεν παραβίαζε κανέναν απολύτως κανόνα). Η συζήτηση με τις δίκες αυτές, μετακινείται στον σχεδιασμό, δηλαδή στον τρόπο με τον οποίο οι πλατφόρμες επιλέγουν, προωθούν και «σερβίρουν» το περιεχόμενο, παρακάμπτοντας στην ουσία το 230.
Και πού είναι το θέμα μας, θα πεις. Γιατί είναι πρόβλημα να διαχωρίζεται ο σχεδιασμός, δηλαδή οι τρόποι λειτουργίας μιας πλατφόρμας, από το περιεχόμενο που προβάλλει αυτός ο σχεδιασμός;
Γιατί, αντί να πουν “φταίτε για το περιεχόμενο”, λένε “φταίτε για το πώς το σερβίρετε”.
Και έτσι, στην πράξη, η ευθύνη επιστρέφει στις πλατφόρμες, όχι άμεσα για το περιεχόμενο, αλλά έμμεσα, μέσω του τρόπου που το διαχειρίζονται. Δεν αναγνωρίζονται δηλαδή ως moderators που προστατεύονται από το 230, και άλλα τα κρατάνε και άλλα τα δείχνουν, αλλά ως κάποιοι που ήξεραν ότι αυτό που κάνουν μπορεί να βλάψει και δεν έκαναν τίποτα γι’ αυτό. Το 230 παρακάμπτεται, οι σχεδιαστές/ιδιοκτήτες/moderators (στην προκειμένη οι Big Tech) κάθονται στο σκαμνί και πρέπει να πληρώσουν.
Το θέμα είναι ότι αυτό το σκεπτικό δεν μένει εκεί. Εκτός του ότι εκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να προσφύγουν για αποζημιώσεις για διάφορα, που δεν είναι το θέμα μας εδώ, το δεδικασμένο θα μπορούσε να αλλάξει την εικόνα του ίντερνετ, γιατί όσοι διαθέτουν πλατφόρμες/forums κλπ δεν θεωρούνται moderators που προστατεύονται από το 230. Θεωρούνται ότι γνωρίζουν τι κακό μπορεί να γίνει και απλώς αφήνουν να συμβεί.
Σήμερα είναι η META και η Google (το YouTube) που εθίζουν με σκρόλινγκ.
Αύριο είναι ένα φόρουμ με γιατρούς στο οποίο κάποιος μιλάει για μια θεραπεία που κάνει ζημιά σε κάποιον (και εγκαλείται αυτός που έχει το φόρουμ επειδή επιτρέπει δημοσιεύσεις που κατηγορούνται ως βλαπτικές).
Μεθαύριο ένας admin ενός server στο discord κατηγορείται γιατί ένα μέλος ανέβασε κάτι που κάποιο άλλο μέλος θεωρεί ότι το έβλαψε.
Και μια μέρα κάποιος κυνηγάει το Gamelab.gr που ανεβάζει τα κείμενά μου (ντάξει ποιος χέστηκε, απλά λέω, ας γελάσουμε και λίγο).
Άλλη δουλειά δεν είχε ο κόσμος, πες, να τρέχει στα δικαστήρια κάθε τρεις και λίγο.
Ε, το ίδιο λέω κι εγώ.
Επειδή άλλη δουλειά δεν είχαμε, κι επειδή οι μικρές ομάδες, οι μικρές επιχειρήσεις, τα μικρά φόρουμς, οι start ups, οι πλατφόρμες, δεν είναι Google και META, να έχουν νομικά τμήματα και δισεκατομμύρια για ξόδεμα, μάντεψε τι θα κάνουν:
Ή θα περιορίζουν πολύ την ελεύθερη έκφραση, ή δεν θα ξεκινάνε καν.
Κάπως έτσι θα βρεθούμε να μπορούμε να κινούμαστε μόνο μέσα στις Big Tech.
Η πολυμορφία, οι διέξοδοι, οι πολλές γνώμες, όσα βρίσκουμε εκεί έξω που σπάνε τη μονοφωνία και μας κάνουν να νιώθουμε ότι δεν είμαστε μόνοι, τέλος.
Κοινώς, το ίντερνετ όπως το ξέραμε, με τα καλά του και τα στραβά του, αλλά πάντα με ελευθερία διακίνησης ιδεών (αρκεί να μην είναι του κοινού ποινικού δικαίου)
ΠΑ ΠΑ ΛΑ.
Και αυτό για το οποίο πανηγυρίζουν πολλοί, ότι και καλά θα μπει φρένο στις Big Tech, τελικά καταλήγει να τις ευνοεί.
Γιατί γίνονται όλα αυτά;
Αυτές οι υποθέσεις δεν είναι «μια μαμά εναντίον της Meta». Είναι μαζικές αγωγές που κάνουν θύματα (δεν εξετάζω εδώ το αν είναι όντως θύματα και ποιανού), μεγάλες δικηγορικές εταιρείες που πληρώνονται με ποσοστά επί του ποσού που θα εκδικαστεί ως αποζημίωση ΚΑΙ ολόκληρες Πολιτείες (ναι, κι όμως). Λέγεται, επίσης, ότι η χρηματοδότηση είναι σκιώδης (αχ, τι ευγενική που είμαι πάλι) σε συχνά συντηρητικό πολιτικό context, όχι άσχετο με την πολιτική σκηνή της Αμερικής αυτά τα χρόνια, ιφ γιου νόου γουατ άι μιν. (Μια γρήγορη αναζήτηση στο ίντερνετ θα σου βγάλει πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα, αλλά αν θες να δεις την πλευρά αυτών που καταγγέλλουν ότι πάμε προς τεχνολογικό ολοκληρωτισμό βάσει σχεδίου συγκεκριμένων συμφερόντων που παλεύουν να καταφέρουν κάτι τέτοιο εδώ και δεκαετίες, δες εδώ.)
Τι να περιμένουμε και τι να κάνουμε;
Δεν ξέρω αλήθεια πώς θα εξελιχθεί όλη αυτή η ιστορία.
Θεωρώ ότι βολεύει πολλούς, και πολιτικά και οικονομικά ισχυρούς να πάμε σε περισσότερο έλεγχο του ίντερνετ με την κακή έννοια φυσικά. Ήδη η Digital ID προωθείται σε πολλές χώρες και αιχμή του δόρατος για να επιτευχθεί αυτό ήταν πάντα η «ασφάλεια» και δη «η ασφάλεια των παιδιών».
Αν βέβαια όλος αυτός ο κόπος και η φαιά ουσία και τα λεφτά επενδύονταν στην εκπαίδευση (και την κανονική και την ψηφιακή) και στην πρόληψη ή την αντιμετώπιση των αιτιών που γεννούν τις παθογένειες που όλοι αυτοί (υποτίθεται ότι) θέλουν να αντιπαλέψουν (δεν θα με πείσουν ποτέ), ο κόσμος θα ήταν πολύ καλύτερος, το ίντερνετ πολύ καθαρότερο και τα δικαστήρια πολύ λιγότερα.
Αν θες να εμβαθύνεις λίγο σε όσα δε λέγονται για τις δίκες αυτές, δες εδώ.
Για το τι θα κάνουμε ως χρήστες του διαδικτύου, νομίζω ότι ακόμα δεν έχουμε όλες τις απαντήσεις, αλλά υπάρχουν τρόποι και διέξοδοι για να προστατεύουμε τις ελευθερίες και τα δεδομένα μας ακόμα και σε τέτοιο μαύρο κλίμα. Ίσως στο μέλλον μας βοηθήσει κάποιος με προτάσεις για αυτό.
Κι αν θες να προστατέψεις το παιδί από εθισμούς (κι αυτούς που υπάρχουν κι αυτούς που δεν υπάρχουν), μείνε κοντά του, μίλα του πολύ και άκουσέ το περισσότερο. Αυτό θα κάνω κι εγώ.
Διαβάστε ακόμα:
Νέο δωρεάν DLC με θέμα το Silent Hill f στο Fatal Frame II: Crimson Butterfly Remake
