Η λέξη εθισμός μου ανεβάζει το αίμα στο κεφάλι.
«Είναι εθιστικό», «έχει εθιστεί», «είναι όλα εθισμένα». Τα ακούω συχνά για πολλά και διαφορετικά πράγματα που κάνουμε ή τρώμε ή παίζουμε ή γουατέβερ.
Και τι σε ενοχλεί θα μου πεις;
Γενικά δίκιο θα ‘χεις, με την έννοια ότι τις περισσότερες φορές η λέξη χρησιμοποιείται καταχρηστικά, για να δηλώσει ότι κάτι είναι πολύ ωραίο και σε κάνει να κολλάς μαζί του.
Κι αφού καταλαβαίνεις το νόημα, γιατί να νευριάζεις; Σιγά τα ωά.
Μέχρι να γίνεις γονιός.
Ζάχαρη. Αναψυκτικά. Ενεργειακά ποτά. Ακόμα και το φαγητό.
Αλκοόλ, τσιγάρα, ναρκωτικά.
Πορνογραφία/σεξ, τζόγος.
Όλα μαζί, λες και είναι όλα το ίδιο ή το ίδιο επικίνδυνα.
Και φυσικά, το gaming. (Εκνευρίζομαι όταν βλέπω το gaming δίπλα στον τζόγο, λες και δεν έχει τόσα και τόσα θετικά. Λες και ο τζόγος βοήθησε ποτέ κανέναν σε τίποτα. Αλλά θα το καταπιώ και θα μιλήσω ψύχραιμα και με στοιχεία. Δες παρακάτω).
Όλα απειλούν το παιδί σου. Οι φόβοι γιγαντώνονται, ειδικά για αυτά που δε γνωρίζεις, και γίνονται μια μόνιμη αγωνία, ένα μόνιμο μαστίγιο για τέλεια αυτομαστιγώματα (θα γράψω για αυτό άλλη ώρα) ή – το χειρότερο απ’ όλα: ένας πολύ κακός σύμβουλος που μας κάνει να χαλάμε τη σχέση μας με τα παιδιά μας προκαταβολικά, πριν καν υπάρξει περίπτωση να εθιστούν σε κάτι.
Για να το πω πιο ωμά: Ακούω «οι οθόνες είναι εθιστικές», «τα σόσιαλ είναι εθιστικά», «το gaming είναι εθιστικό» και φαντάζομαι το παιδί μου εθισμένο, αδύνατο, με κόκκινα μάτια, να σέρνεται από δωμάτιο σε δωμάτιο και να περιμένει τη δόση του. Φαντάζομαι ένα ζόμπι, ένα πρεζάκι. Κακές λέξεις ε; Δύσκολες. (Ζητώ συγγνώμη για αυτές τις λέξεις από ανθρώπους που έχουν εξαρτημένους ανθρώπους στο περιβάλλον τους. Δεν τους βλέπω καθόλου έτσι και δεν θα πιστέψω ποτέ ότι δεν αξίζουν τη φροντίδα που πρέπει και ίση μεταχείριση).
Οι λέξεις είναι έννοιες. Είναι πολύ παραπάνω από μερικά γράμματα στη σειρά. Πολλές φορές είναι και εικόνες. Γι’ αυτό οι λέξεις που χρησιμοποιούμε μετράνε. Και γι’ αυτό οι διάφορες επιστήμες και δη οι κοινωνικές και ανθρωπιστικές προσέχουν ΠΟΛΥ ποιες λέξεις θα χρησιμοποιήσουν για να επικοινωνήσουν. Και γι’ αυτό κάποιοι κάποιοι, με πολύ σοβαρό κύρος και τρομερά πτυχία μερικές φορές, θα έπρεπε να προσέχουν και να συνειδητοποιούν τις ευθύνες που έχουν και το πόσο κακό μπορεί να κάνουν με τον φόβο που προκαλούν.
Δηλαδή; Υπάρχει εθισμός ή όχι; Να μην το λένε, εφόσον υπάρχει;
Πάμε να το πάρουμε απ’ την αρχή.
- Ο εθισμός είναι μια παθολογική κατάσταση. Δεν είναι ένα απλό κόλλημα, που όλοι θα φάμε με κάτι. Δεν είναι κάτι που κρατάει κάποιο διάστημα και περνάει έτσι από μόνο του.
- Οι εθισμοί σε ουσίες με τους συμπεριφορικούς εθισμούς (βλ. εθισμό στον τζόγο) είναι διαφορετικοί μεταξύ τους. Διαφέρουν στο πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος, στο πόσο εύκολα μπορούν να σου συμβούν, στο πόσο εύκολα ή δύσκολα αντιμετωπίζονται αλλά ΚΑΙ στο πόσο απειλούν τη ζωή σου.
- Για να εθιστείς κάποιος σε κάτι πρέπει να συνδυαστούν διάφορες συνθήκες για πολύ καιρό (δες πιο κάτω) και να μην μπορείς να συνέλθεις χωρίς ειδική βοήθεια. Αν αυτό συμβεί, θα περάσεις από ειδικές διαδικασίες πριν διαγνωστείς και δεν θα πάρεις «διάγνωση» εθισμού για συμπεριφορικό εθισμό από κανέναν σοβαρό επιστήμονα, αν δεν εξετάσει ενδελεχώς τις συνθήκες στη ζωή σου σε βάθος χρόνου, αν δεν αποκλείσει άλλες παθήσεις, αν δε μελετήσει συννοσηρότητες κλπ. Ίσως μάλιστα δεν διαγνωστείς επίσημα ποτέ. Ίσως δεν χρειαστεί καν, εννοώ.
- Πολλοί εθισμοί που έχουν καταγραφεί σε περιστατικά (πχ εθισμός στην πορνογραφία) δεν συμπεριλαμβάνονται στη Διεθνή ταξινόμηση νόσων του Παγκόσμιου οργανισμού υγείας. Για να συμπεριληφθεί μια διαταραχή ή νόσος στη λίστα, πρέπει να συντρέχουν κάποιες προϋποθέσεις. (Να υπάρχει ζήτημα προβλημάτων υγείας, να έχει αυτό μελετηθεί και διαπιστωθεί από διάφορες ειδικότητες επιστημόνων και μάλιστα σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη και διαφορετικές κουλτούρες, σε πάρα πολλά περιστατικά κλπ).
- Σε ό,τι αφορά το gaming, αυτό συμπεριλήφθηκε στην διεθνή λίστα των συμπεριφορικών εθισμών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ως gaming disorder και περιγράφεται με συντομία ως έλλειψη ελέγχου στο gaming για πολύ καιρό (πάνω από χρόνο), αδιαφορία για οτιδήποτε έξω από αυτό και αδυναμία να το περιορίσεις ενώ βλέπεις ότι αρχίζεις να γίνεσαι μη λειτουργικός σε διάφορες εκφάνσεις της ζωής σου. Μαζί με όσα πρέπει να σε ανησυχήσουν, βέβαια, υπάρχει και μια σημείωση ότι αυτή η διαταραχή αφορά ένα μικρό ποσοστό όσων ασχολούνται με το gaming, αλλά αυτό δε βλέπω να μας το λένε πολύ οι γκουρού εκεί έξω. Είναι στις συχνές ερωτήσεις, πού να τρέχεις τώρα να διαβάζεις λεπτομέρειες. Ας φοβάται ο κόσμος, να προσέχει. (Δες αναλυτικά τι λέει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εδώ).
- Η Αμερικάνικη Ψυχιατρική Ένωση συμπεριέλαβε την internet gaming disorder (και πάλι προσοχή στις διατυπώσεις) στο Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR) και δίνει και διευκρινίσεις σχετικές: Ένα πολύ μικρό ποσοστό των gamers παρουσιάζουν συμπτώματα εθισμού παγκοσμίως και άρα η διαταραχή μπαίνει στη λίστα, με σημείωση όμως ότι είναι υπό διερεύνηση. Γιατί; Γιατί η έρευνα είναι πολύ πλούσια, υπάρχει διάκριση μεταξύ παθιασμένης αφοσίωσης στο gaming και παθολογικής κατάστασης, σε πολλές παθολογικές περιπτώσεις συνυπήρχαν σοβαρά προβλήματα (ψυχικής υγείας ή άλλα) και το πιο σημαντικό, αν αναγνωριστεί επίσημα και οριστικά ως εθισμός μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, ενδέχεται να βοηθηθούν πολλοί που χρειάζονται βοήθεια, υπάρχει όμως και περίπτωση να παθολογικοποιηθεί μια φυσιολογική συμπεριφορά και να δημιουργηθεί ένα νέο στίγμα. (Για να δεις τα 7 κριτήρια και όλες τις λεπτομέρειες, διάβασε εδώ).
- Για μεγάλη μερίδα των επιστημόνων και ερευνητών, η υπερβολική ενασχόληση με το gaming είναι απλώς ένα σύμπτωμα κάποιου άλλου θέματος ή νοσήματος και όχι αποτέλεσμα του ίδιου του παιχνιδιού, που προκαλεί εθισμό. Κάπως ίδιο debate με το αν τα social είναι εθιστικά μου ακούγεται.
- Συμπληρωματικό στο προηγούμενο: Στους εθισμούς (ειδικά στους συμπεριφορικούς) παίζει συνήθως ρόλο όχι μια αιτία ή ένας μηχανισμός με σχέση αιτιακή και απόλυτη (τύπου αυτό ίσον εθισμός, τέλος) αλλά ένα «τρίγωνο» (κατά το ΚΕΘΕΑ): Ουσία/συμπεριφορά – Χρήστης/άτομο – Περιβάλλον/συνθήκες. Πολύ συχνά, επίσης, κάποιο τραύμα έχει οδηγήσει το άτομο σε εθισμό σε κάτι (ουσία ή συμπεριφορά). Αν θέλεις να δεις τι συνιστά το ΚΕΘΕΑ για τον εθισμό, κλικ εδώ. (Μιλάει βέβαια για εθισμό στο διαδίκτυο γενικά, κάτι που δεν αναφέρεται στους παγκόσμιους οργανισμούς και το κείμενο είναι πολύ παλιό).
- Κι αυτό σχετικό με τα προηγούμενα: Αν κάποιος έχει συμπτώματα εθισμού και δεν βοηθηθεί όπως πρέπει, αν δεν διαχειριστεί τις αιτίες δηλαδή, ο εθισμός δεν θα εξαφανιστεί. Μπορεί να αλλάξει μορφή, αλλά θα παραμείνει ως συμπεριφορά εξάρτησης από κάτι. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι οι αιτίες, το ευνοϊκό περιβάλλον δηλαδή, είναι συγκλονιστικά πιο σημαντικό στο να εθιστεί κάποιος, από την ίδια τη συμπεριφορά ή το μέσο (για ουσίες δε λέω γιατί διαφέρει η χημεία τους και δεν θα ασχοληθώ και με αυτό, ας με λυπηθεί κάποιος!)
- Συχνά μπερδεύουμε την αποφυγή με τη ρύθμιση. Και όχι άδικα, δηλαδή. Είναι δύσκολο να τα ξεχωρίσεις. Κολλάμε με κάτι και το χρησιμοποιούμε για να ηρεμήσουμε ή να πάρουμε τον χρόνο μας. Άλλες φορές κολλάμε για να αποφύγουμε μια κατάσταση, να μην την αντιμετωπίσουμε. Αυτό το δεύτερο θέλει λίγη δουλίτσα. Όμως όλα είναι απολύτως νορμάλ, είναι ανθρώπινα. Δεν σημαίνει σώνει και ντε ότι είμαστε εθισμένοι και άρα πρέπει να πάμε για απεξάρτηση. Τις περισσότερες φορές, πρέπει απλώς να φροντίσουμε μια βαθύτερη ανάγκη.
Πριν λίγες μέρες βρέθηκα στο ποντκαστ μου με έναν εξαιρετικό ψυχοθεραπευτή και κλινικό κοινωνικό λειτουργό, τον Άγγελο Λεβέντη, για να μιλήσουμε για τον εθισμό στις οθόνες, τι ισχύει, τι δεν ισχύει, τι να προσέχουμε κλπ.
Ο Άγγελος είναι φίλος μου και αυτό το επεισόδιο το ετοιμάζαμε καιρό, διαβάσαμε και οι δύο, συζητήσαμε, ανταλλάξαμε σημειώσεις. Νόμιζα ότι έχω καταλάβει καλά τι παίζει και είμαι και πολύ μπροστά μιλάμε.
Ε, στο επεισόδιο αυτό σκάγανε τα aha moments βροχή. (Αν θες να πάθεις κι εσύ το ίδιο, κερνάμε aha moments εδώ.) Πολύ ωραίο να βλέπεις τα λάθη που έκανες όταν άκουγες τον κάθε άσχετο ή από φόβο. Και είναι ωραίο ξέρεις γιατί; Γιατί βλέπεις ότι τα λάθη είναι δικά σου, και όχι των παιδιών. Και ότι λύνονται, αν έχεις διάθεση να δεις καθαρά και να ακούσεις το παιδί.
Το να θεωρούμε ό,τι μας αρέσει και ό,τι απολαμβάνουμε δυνάμει εθιστικό είναι εξαιρετικά επικίνδυνο. Θα καταλήξουμε να γίνουμε πραγματικά ζόμπι, που μόνο θα δουλεύουν και θα διεκπεραιώνουν υποχρεώσεις ή θα απολαμβάνουν με το σταγονόμετρο. Εξού και θεωρώ ότι η λέξη «εθισμός» πρέπει να φύγει απ’ το λεξιλόγιό μας και να χρησιμοποιείται μόνο εκεί που πρέπει, στις παθολογικές περιπτώσεις.
‘Έχω κάνει πολλές από τις μαλακίες που υπάρχουν διαθέσιμες να κάνει ένας γονιός από φόβο. Αυτό το κείμενο γράφτηκε μετά από διάβασμα ετών και μετά από πολλές μάχες με κάποιους απ’ τους φόβους αυτούς. Είθε οι φόβοι μας να μας οδηγούν πάντα στο διάβασμα και όχι σε τιμωρίες και απαγορεύσεις και συγκρούσεις με τα πιτσιρίκια μας.
Τα λέμε σύντομα.
Διαβάστε ακόμα:
H Blizzard έχει βάλει κι αυτή το χεράκι της στην ανάπτυξη του νέου Fable
